Stikstof tot nadenken: niet alles kan!

4 november 2019

Op de radio, in de kranten, overal heeft men het erover. “Woningbouw mogelijk hard geraakt door stikstofuitspraak”, “Niet langer op de pof met stikstof”, “Stikstofuitspraak zadelt woningbouw met extra probleem op”, “Nederland ontkomt niet aan echte verandering na uitspraak over stikstof”, “Weer bouwproject geschrapt door stikstofuitspraak”, “Bouwsector vreest halvering bouwproductie”. En zeer recent: “Ook voor de bouwsector is de maat vol”. Het Malieveld was opnieuw toneel van protest tegen de nieuwe stikstofregels. Geen dag gaat voorbij of het woord stikstof komt voorbij. Waar komt deze discussie vandaan, en nog beter, hoe lossen we het op?

Voor de boeren is de stikstofcrisis het zoveelste dossier van inconsistent landbouwbeleid. Ook bij de Nederlandse bouwsector is het een enorm probleem: als deze crisis nog veel langer duurt, kost dit naar onderzoek van ABN AMRO duizenden banen, terwijl de bouwopgave nog nooit zo groot is geweest. Een bizarre paradox.

Programma Aanpak Stikstof (PAS)

Het Programma Aanpak Stikstof is een programma om de hoeveelheid stikstof in de natuur te laten doen verminderen en toch economische ontwikkelingen mogelijk te maken. Het was sinds 2015 in gebruik en partijen die iets wilden ondernemen waardoor stikstof terecht komt in een Natura-2000 gebied, konden tot voor kort hiervan gebruikmaken. Met PAS konden stikstofemissies van nieuwe activiteiten worden beoordeeld, rekening houdend met toekomstige emissieverlagingen en zeer kleine emissies[1].

Op 29 mei 2019 oordeelde de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat het PAS niet meer gebruikt mag worden als basis voor toestemmingsverlening. Op basis van het PAS wordt vooruitlopend op toekomstige positieve gevolgen van maatregelen voor beschermde natuurgebieden, alvast toestemming gegeven voor activiteiten die mogelijk schadelijk zijn voor die gebieden[2].

Hoewel het – uiteraard – niet de intentie was van de Raad van State woningbouwprojecten te vertragen, heeft het in de praktijk tot het stilvallen of vertragen van veel vergunningsprocedures geleid doordat een gefundeerde onderbouwing van het PAS ontbrak. Dat wil zeggen dat deze onderbouwing opnieuw beoordeeld dient te worden, alvorens een besluit of de activiteit vergund wordt; niet dat geen enkele vergunning meer mag worden verleend.

Na het vernietigen van het programma, is door minister Schouten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) een adviescollege onder leiding van Johan Remkes ingesteld. Deze is eind september met een advies gekomen.

We hebben jarenlang op te grote voet geleefd. En de uitweg is er volgens Remkes een vol politiek gevoelige keuzes. Rutte III ontkomt niet aan het verlagen van de maximumsnelheid en het uitkopen van de meest vervuilende veehouderijen. Drastische maatregelen zijn nodig, de tijd van juridische trucs en listen is voorbij. Wat zijn de consequenties voor de bouw?

Echte verandering kost tijd

De commissie Remkes claimt dat voor de bouw de winst te behalen is in het modulair, energieneutraal, circulair en natuurinclusief bouwen en beter gebruik van innovatieve technieken en materialen. Bouwbedrijven schreeuwt moord en brand. Het gebrek aan kortetermijnoplossingen in het Remkes-rapport steekt hen. Remkes spreekt over modulair, energieneutraal, circulair en natuurinclusief bouwen. Het prefabriceren van woning(elementen) in een fabriek heeft veel minder invloed op de stikstofuitstoot op locatie. Minder transportbewegingen, minder materieel op locatie, snellere bouwtijden, het helpt allemaal. Daarnaast kan gekozen worden voor andere, milieuvriendelijkere materialen. Op korte termijn is dit niet voor iedereen mogelijk. De sector zal drastisch hervormd moeten worden. Het adviescollege adviseert om aanbestedings- en vergunningsvoorwaarden hierop aan te passen. Alleen dan wordt energieneutraliteit en circulariteit afgedwongen.

Hoe slim we als mensen ook zijn, de technologie gaat ons niet redden als we hem niet inzetten voor een echt circulaire samenleving. De uitspraak legt bloot hoe de overheid worstelt met het vinden van een balans tussen economie en natuur.

De Raad van State zette afgelopen voorjaar een streep door de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) uit 2015. Door die PAS, eigenlijk een noodoplossing, hoefde een bouwproject niet meer individueel op zijn stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden te worden beoordeeld. Maar sinds de uitspraak moet weer voor elk bouwproject afzonderlijk worden aangetoond dat het qua stikstofemissie geen belasting vormt voor omliggende Natura 2000-gebieden.

 

[1] VNO NCW, Infoblad Programma Aanpak Stikstof (2019)

[2] VNO NCW, Infoblad Programma Aanpak Stikstof (2019)